سقوط قیمت نفت و کاهش مبادلات ایران و چین

سالیان طولانی است که ایران و چین با یکدیگر همکاری دارند و مشارکت‌های اقتصادی آنان در زمان تحریم‌ها وسیع‌تر شد و تجار و بازرگانان دو کشور در طول یک دهه اخیر بیشترین حجم مبادلات را با یکدیگر انجام دادند. اما چند وقتی است که جدول واردات و صادرات گمرک دو کشور نشان می‌دهد که مبادلات روند کاهشی به خود گرفته‌اند. ایران در سال ۲۰۱۴ با صادرات ۵۲ میلیارد دلار کالا و محصول به چین در اوج مبادله با این کشور قرار گرفت و رکورد تازه‌ای در زمینه صادرات کالا به چین بر جای گذاشت. پس از آن این رقم با یک کاهش ۳۴ درصدی مواجه شد و در سال ۲۰۱۶ هم این روند کاهشی نه به شدت سال گذشته، اما حفظ خواهد شد. به نظر می‌رسد در پایان سال جاری میلادی رقمی بین ۳۰ میلیارد تا ۳۱ میلیارد دلار برای مبادلات تجاری ایران و چین ثبت شود. حال علت اصلی قرار گرفتن مبادلات ایران با چین روی مدار نزولی شاکله و نوع رابطه ما با این کشور است. به عبارت دیگر از آغاز دهه ۹۰ میلادی چین رفته رفته به اقتصاد ما نزدیک شد و رتبه‌های بالاتری را نسبت به کشورهای دیگر در تجارت با ایران پیدا کرد و طی سالیان گذشته خود را به عنوان بزرگ‌ترین شریک تجاری ایران به جهانیان معرفی کرد. علت عمده حرکت چین به ایران هم خرید نفت و مواد خام معدنی است. یعنی عمده صادرات ما با چین در نفت و مواد معدنی خلاصه می‌شود و واردات نیز در حوزه کالاهای واسطه‌ای و ماشین‌آلات صورت می‌گیرد. طی دو سال اخیر اتفاقی که باعث کاهش روابط دو کشور شده، در وهله اول کاهش شدید قیمت نفت است که به تبع آن میعانات و مواد پتروشیمی نیز با کاهش قیمت مواجه شده‌اند. همچنین قیمت مواد اولیه مانند مس، سنگ آهن، زغال سنگ و سایر مواد اولیه نیز در دنیا روند کاهشی به خود گرفته‌اند. با این شرایط هنوز هم چین بزرگ‌ترین خریدار نفت خام و مواد معدنی ماست. اما ارزش این کالاها در مدت اخیر پایین‌ترین حد خود را تجربه کرد. مساله دوم این است که در طی سال گذشته ارزش یوآن نسبت به دلار کاهشی ۱۰ درصدی داشت. در نتیجه کالاهایی هم که ما از چین خریده‌ایم هفت الی هشت درصد از قیمت آنها کاسته شده بود. سومین دلیل را می‌توان در رکود اقتصادی حاکم در اقتصاد جهان مشاهده کرد؛ رکودی که دامن کشورهایی همچون چین و ایران را نیز گرفته است. آمار گمرک ایران طی سه سال اخیر نشان می‌دهد که نه تنها مراودات ما با چین، بلکه مجموع صادرات و واردات ما هر سال روند کاهشی محسوسی داشته‌اند؛ به طوری که واردات ما هر سال ۲۵ درصد کم شده است و حدود ۱۴ درصد هم کاهش در صادرات سالانه مشاهده می‌شود. همچنین سال گذشته اعلام شد که تا ۱۰ سال آینده رقم تجارت دو کشور به ۶۰۰ میلیارد دلار می‌رسد. این در حالی است که سال‌ گذشته میزان مبادلات دو کشور تا عدد ۴۰ میلیارد دلار ثبت شد و تا پایان امسال هم به قطع از رقم ۳۱ میلیارد دلار فراتر نمی‌رود، اما نباید دسترسی به رقم تجارت ۶۰۰ میلیارد دلار تا ۹ سال آینده را غیرممکن دانست؛ چرا که هم قیمت نفت و هم قیمت دیگر مواد معدنی روی مدار صعودی قرار گرفته‌اند و همچنین امید می‌رود اقتصاد ایران تا یک سال آینده به طور کامل رکود را پشت سر گذاشته و وارد دوره رونق شود. بر این اساس می‌توان به رشد تجارت دو کشور در آینده امید داشت.